نشست «مسئولیت بین المللی ناشی از جنگ رمضان» به همت معاونت تحقیقات، آموزش و حقوق شهروندی برگزار شد
👈 در ادامه سلسله نشستهای حقوق جنگ که به همت معاونت تحقیقات، آموزش و حقوق شهروندی معاونت حقوقی ریاست جمهوری برگزار میشود، نشستی با موضوع «مسئولیت بینالمللی دولتها و سازمانهای بینالمللی در جنگ رمضان» برگزار شد. در این نشست، ابعاد حقوقی مخاصمه ائتلافی علیه جمهوری اسلامی ایران و ظرفیتهای حقوق بینالملل برای تحلیل و پیگیری مسئولیت دولتها و نهادهای بینالمللی مورد بررسی قرار گرفت.
👈 در محور نخست نشست، دکتر حدادی به تحلیل ماهیت ائتلافی جنگ رمضان پرداخت و بیان کرد که یکی از ویژگیهای مهم این مخاصمه، مشارکت مجموعهای از دولتها در قالب یک ائتلاف نظامی است. وی با طبقهبندی دولتهای درگیر توضیح داد که دسته نخست شامل دولتهایی است که بهطور مستقیم در عملیات نظامی مشارکت داشتهاند؛ از جمله ایالات متحده آمریکا و رژیم صهیونیستی که در اجرای حملات نقش مستقیم ایفا کردهاند. دسته دوم شامل برخی دولتهای منطقهای است که اگرچه مشارکت آفندی مستقیم آنها محل بحث است، اما گزارشهایی از همکاری یا مشارکت پدافندی آنان وجود دارد. دسته سوم نیز دولتهایی هستند که از طریق همکاریهای اطلاعاتی، لجستیکی یا سایر اشکال پشتیبانی در حمایت از عملیات ائتلافی ایفای نقش کردهاند.
👈 دکتر حدادی در ادامه با تبیین مبانی مسئولیت بینالمللی دولتها تصریح کرد که تحقق مسئولیت بینالمللی مستلزم انتساب رفتار متخلفانه به دولت و نقض یک تعهد بینالمللی است. وی با اشاره به گزارشهای ارائه شده از سوی نمایندگی جمهوری اسلامی ایران در سازمان ملل متحد، از آسیب گسترده به مراکز غیرنظامی، زیرساختهای عمومی، مراکز درمانی و آموزشی در جریان حملات یاد کرد و این اقدامات را مصداق نقض قواعد حقوق بینالملل بشردوستانه دانست. به گفته وی، چنین نقضهایی میتواند مبنایی برای طرح مسئولیت بینالمللی دولتهای دخیل در این حملات باشد.
👈 وی همچنین با اشاره به اصل منع توسل به زور در منشور ملل متحد و مفهوم جنایت تجاوز بیان کرد که در چنین مواردی علاوه بر مسئولیت بینالمللی دولتها، امکان بررسی مسئولیت کیفری بینالمللی مقامات و تصمیمگیرندگان نیز وجود دارد. دکتر حدادی با استناد به برخی رویههای قضایی بینالمللی از جمله قضیه کانال کرفو به مفهوم مسئولیت تضامنی دولتها اشاره کرد و توضیح داد که در مواردی که چند دولت در ارتکاب یک فعل متخلفانه بینالمللی مشارکت داشته باشند، میتوان مسئولیت را بهصورت مشترک و تضامنی مورد مطالبه قرار داد.
👈 بخش دیگری از سخنان وی به مسئولیت دولتهایی اختصاص داشت که سرزمین یا پایگاههای نظامی خود را در اختیار دولتهای مهاجم قرار دادهاند. وی با استناد به بند سوم ماده ۳ قطعنامه تعریف تجاوز مصوب ۱۹۷۴ مجمع عمومی سازمان ملل متحد بیان کرد که در صورت استفاده از قلمرو یک دولت برای ارتکاب عمل تجاوزکارانه علیه دولت دیگر، آن دولت نیز ممکن است در زمره دولتهای متجاوز قرار گیرد. همچنین کشورهایی که از طریق ارائه تسهیلات یا حمایتهای عملیاتی در ارتکاب فعل متخلفانه مشارکت داشتهاند، ممکن است بر اساس قواعد معاونت در فعل متخلفانه بینالمللی، موضوع مسئولیت قرار گیرند.
👈 در محور دوم نشست، دکتر محمد ستایشپور، دانشیار گروه حقوق بینالملل دانشگاه قم، به بررسی مسئولیت بینالمللی سازمانهای بینالمللی پرداخت. وی با اشاره به مجموعه مواد مسئولیت سازمانهای بینالمللی مصوب سال ۲۰۱۱ کمیسیون حقوق بینالملل توضیح داد که همانند دولتها، تحقق مسئولیت سازمانهای بینالمللی نیز مستلزم انتساب رفتار به سازمان و نقض تعهدات بینالمللی است. به گفته وی، این نقض میتواند از طریق انجام یک فعل یا حتی از طریق ترک فعل تحقق یابد.
👈 دکتر ستایشپور در ادامه به مفهوم مسئولیت اشتقاقی سازمانهای بینالمللی اشاره کرد و بیان داشت که در برخی موارد ممکن است یک سازمان بینالمللی با اقدام یا حتی سکوت خود، شرایطی را فراهم کند که نقض قواعد آمره حقوق بینالملل تسهیل شود. وی با اشاره به نقش برخی نهادهای تخصصی بینالمللی در تحولات اخیر تأکید کرد که اتخاذ رویکردهای گزینشی یا رفتارهای موسوم به «سیاست آونگی» در مواجهه با بحرانها، میتواند زمینه طرح بحث مسئولیت حقوقی این سازمانها را نیز فراهم کند؛ بهویژه زمانی که عملکرد یا عدم عملکرد آنها بهطور غیرمستقیم در تداوم یا تشدید نقضهای جدی حقوق بینالملل مؤثر باشد.
👈 در بخش پایانی نشست نیز بر ضرورت مستندسازی دقیق نقضهای حقوق بینالملل، تولید ادبیات حقوقی منسجم و بهرهگیری از ظرفیتهای موجود در نظام حقوق بینالملل برای پیگیری مسئولیت دولتها و سایر بازیگران تأکید شد. حاضران در نشست همچنین بر اهمیت تعامل میان نهادهای علمی، دانشگاهی و دستگاههای اجرایی برای تقویت پیگیریهای حقوقی در سطح بینالمللی تأکید کردند.